Arnold-Jan Scheer

Arnold-Jan Scheer

Je gaat het dorp in, en dan kom je door toeval iemand tegen met een geweldig verhaal. Dat gebeurt me steeds weer.

Vanwege het 200-jarig bestaan van onze badplaats zetten we steeds een gezicht van Zandvoort in het zonnetje.

Mick Boskamp noemde hem in de Zandvoortse Courant ooit Kuifje. Arnold-Jan Scheer vindt dat een treffende vergelijking. “Kuifje vindt een pakje aan de kant van de weg, er staat een adres op, en voor hij het weet zit hij midden in een avontuur. Zo gaat het bij mij ook. Ik word steeds een verhaal ingezogen.”

Het begon al voor zijn twintigste. Voor een jongerenprogramma van de NCRV-radio trok hij met een bandrecorder door Amsterdam, op zoek naar straatzangers, jodelende huisvrouwen en andere mensen die hij toevallig tegenkwam. Daar is hij nooit meer mee opgehouden. Bij de NCRV-televisie maakte hij legendarische portretten in Showroom, en als journalist werkte hij jarenlang voor Nieuwe Revue, in wat hij zelf “de wilde periode, toen het nog interessant was” noemt. Met een oude Kever reed hij naar het Midden-Oosten en hij reisde zelfs naar Antarctica. Zijn bekendste werk draait om wat hij paradijsvogels noemt: mensen die afwijken van de norm en dat soms al aan hun uiterlijk laten zien. Hij schreef er een boek over, organiseerde een variété-avond met hen in Paradiso en maakte voor de AVRO een gelijknamige televisieserie met bijna honderd portretten. Het woord paradijsvogel kreeg mede door hem zijn betekenis in de Nederlandse taal. Later maakte hij de documentaire Het Hart van Amsterdam over de Amsterdamse penoze. Zijn grote voorbeeld was Federico Fellini, die zulke excentrieke mensen van de straat plukte voor zijn films.

Die paradijsvogels brachten hem ook een vriendschap voor het leven. Jarenlang stond hij met een eigen tent op de Parade, waarvoor Ruud van Empel de gevel en de decors ontwierp. Inmiddels is Van Empel een internationaal gerenommeerd kunstenaar, en hij is nog steeds een van Arnold-Jans beste vrienden. Toen hij de foto’s van alle paradijsvogels zag, wilde hij er een boek van maken. Arnold-Jan schreef de verhalen, Van Empel maakte er een prachtig boek van.

Waar die fascinatie vandaan komt? “Het zit in je genen, denk ik. Mijn opa was ook een type.” Zelf is Arnold-Jan ook wel een buitenbeentje, geeft hij toe. “Ik conformeer me liever niet aan saaie mensen.”

Arnold-Jan is een oer-Amsterdammer. Zijn voorouders wonen al sinds 1740 in de stad, en als kind ging hij, net als zoveel Amsterdammers, bij mooi weer naar het strand van Zandvoort. Zo’n vijf jaar geleden kwam hij er zelf wonen. Zijn vrouw verlangde naar natuur en dacht aanvankelijk eerder aan Drenthe. Zandvoort bleek een mooi compromis: zee en duinen, met Amsterdam dichtbij. Bovendien had Arnold-Jan hier al vrienden.

Zijn nieuwsgierigheid nam hij gewoon mee. Op een marktdag liep hij Dolly ten Pierik tegen het lijf, eveneens geboren in Amsterdam. Het klikte meteen, en samen maakten ze reportages voor Zandvoort Inside. Hij interviewde markante dorpsgenoten en had een tijdlang een theatertje in het oude raadhuis, waar mensen met bijzondere levensverhalen op het podium kwamen te staan. Het dorp bleek een onuitputtelijke bron van verhalen.

Neem de ontmoeting bij de Albert Heijn, op oudejaarsdag. Arnold-Jan zag een vrouw die zich over de champagne boog. Hij herkende haar van de Zeedijk, waar hij vijftien jaar had opgetreden in het variététheater van Wim Peters. Het was Louise Fokkens. Hij sprak haar aan, en zodra ze hoorde dat hij journalist was, liet ze hem niet meer los. Kort daarna nodigde ze hem uit voor haar tachtigste verjaardag, op het strand. “Ik was de enige gast.”

Ook nu zit Arnold-Jan graag op een bankje op het Raadhuisplein, tegenover de viskraam. Hij kijkt naar de vertrouwde gezichten die voorbijkomen en ziet mensen met een bewogen leven. “Die hebben allemaal een levensverhaal van jewelste.” Dat ze juist hier zitten, verbaast hem niet. “De zee geeft je meteen perspectief op de wereld. Je geest komt hier tot rust.” Die blik naar buiten ziet hij ook terug bij de oorspronkelijke Zandvoorters. Als vissers waren zij immers van oudsher op de wereld gericht.

Inmiddels voelt Arnold-Jan zich steeds meer thuis in het dorp. Mensen herkennen hem op straat, hij verschijnt af en toe in de krant, en nu maakt hij deel uit van deze portrettenreeks. “Dan hoor je er eigenlijk wel bij.” Hij geniet vooral van de zomer, wanneer Zandvoort bruist. Wordt het hem buiten het seizoen wat te stil, dan bedenkt hij zelf iets. Zo ontstond samen met Paal 69 het idee voor een klein festival vol paradijsvogels. Dat kwam er uiteindelijk niet van, maar aan ideeën ontbreekt het hem niet.

Ook het avontuur blijft trekken. Jaren geleden kreeg hij een oud volkskundeboek in handen, vol beschrijvingen van feesten op afgelegen plekken in Europa. Hij besloot ze na te reizen en ontdekte dat ze echt nog bestonden. Sindsdien filmt hij eeuwenoude, vaak heidense winterfeesten, van Sardinië tot Zuid-Italië. Dertig jaar lang volgde hij Sinterklaasvieringen in heel Europa, op zoek naar de oorsprong van het feest. Dat leverde het boek en de documentaire Wild Geraas op. Begin dit jaar stond hij op El Hierro, een van de Canarische Eilanden, bij het meest primitieve feest dat hij ooit meemaakte: als bokken verklede mannen in schapenvachten gooien voorbijgangers op de grond en maken hun gezicht zwart. Hij vertelt het met zichtbaar plezier.

Na films als Mijn ontmoetingen met de duivel en Pagan Europe werkt hij aan de documentaire De geheime dossiers van Europa. Daarin wil hij samenbrengen wat hij in veertig jaar aan bijzondere verhalen en gebruiken heeft ontdekt.

Het klinkt als een leven dat zich niet laat plannen. Je moet eropuit, ergens gaan zitten, iemand aanspreken en je laten verrassen. Precies zoals hij dat als jonge radiomaker al deed.

“Ik ben journalist, dus ik ben per definitie nieuwsgierig. De hele tijd.”

17.000 inwoners en ruim 5 miljoen jaarlijkse bezoekers maken Zandvoort. Zij zijn de gezichten van onze badplaats. In ons jubileumjaar zetten we 200 van deze ‘Gezichten van Zandvoort’ in de schijnwerpers. Het zijn de bekende én minder bekende mensen die Zandvoort een gezicht geven; van binnen en buiten Zandvoort, uit het heden en het verleden. Samen vertellen ze het verhaal van onze badplaats.

Dit portret is onderdeel van Gezichten van Zandvoort – een groeiende verzameling verhalen van mensen die het dorp kleur geven.

Meer gezichten van Zandvoort