Jacobus Enschedé

Vooruitgang begint bij ideeën – maar krijgt pas betekenis als je ze deelt met de wereld.

Vanwege het 200-jarig bestaan van onze badplaats, zetten we steeds een gezicht van Zandvoort in het zonnetje. Deze week staat Jacobus Enschedé centraal.

Aan het begin van de 19e eeuw hadden vijf ondernemende notabelen uit Amsterdam en Haarlem een visie: het arme vissersdorp Zandvoort transformeren tot een exclusieve badplaats voor de elite. Deze ‘Vijf Heren’ legden met de aanleg van een verharde tolweg tussen Haarlem en Zandvoort (1826–1828) de basis voor die ontwikkeling. De weg maakte het dorp bereikbaar voor rijke badgasten en betekende het begin van een nieuw tijdperk.

Als één van deze vijf heren speelde Jacobus Enschedé een verbindende rol tussen idee en uitvoering. Met zijn achtergrond in de drukkerijwereld en zijn positie binnen het Haarlemse bestuur droeg hij bij aan het verspreiden, organiseren en realiseren van plannen die Zandvoort op de kaart zetten.

Jacobus Enschedé (1787–1865) wordt geboren in Haarlem als telg van de beroemde drukkersfamilie Enschedé. Binnen de firma groeit hij van medewerker uit tot hoofd van het bedrijf. Hij staat niet alleen aan de bestuurlijke kant, maar werkt ook zelf aan de drukpers en letterkast – een man van denken én doen.

In 1818 reist hij naar Engeland, waar hij drukkerijen en lettergieterijen bezoekt. In diezelfde periode is Engeland al volop in ontwikkeling als bakermat van de zeebadcultuur. Hoewel niet met zekerheid te zeggen is of Enschedé dit zelf heeft ervaren, is het aannemelijk dat hij kennismaakt met ideeën en ontwikkelingen die later ook in Zandvoort weerklank vinden.

Ook bestuurlijk is hij actief. Tijdens de Franse tijd dient hij als luitenant in de Haarlemse burgermilitie en is hij betrokken bij het bewaken van de stad in een roerige periode. Later maakt hij jarenlang deel uit van de gemeenteraad van Haarlem, waar hij zich beweegt binnen een netwerk van invloedrijke bestuurders, waaronder Barnaart en Van der Vlugt.

In de jaren 1822 tot 1824 zet Enschedé zich samen met hen actief in voor de verbetering van de verbinding tussen Haarlem en Zandvoort. Via zijn eigen krant, de Opregte Haarlemsche Courant, worden plannen en oproepen verspreid – een krachtig middel om mensen en middelen te mobiliseren. Daarmee speelt hij een sleutelrol in het realiseren van de weg die Zandvoort letterlijk ontsluit.

17.000 inwoners en ruim 5 miljoen jaarlijkse bezoekers maken Zandvoort. Zij zijn de gezichten van onze badplaats. In ons jubileumjaar zetten we 200 van deze ‘Gezichten van Zandvoort’ in de schijnwerpers. Het zijn de bekende én minder bekende mensen die Zandvoort een gezicht geven; van binnen en buiten Zandvoort, uit het heden en het verleden. Samen vertellen ze het verhaal van onze badplaats.

Dit portret is onderdeel van Gezichten van Zandvoort – een groeiende verzameling verhalen van mensen die het dorp kleur geven.

Meer gezichten van Zandvoort