Joke van Looij

Vanwege het 200-jarig bestaan van onze badplaats zetten we steeds een gezicht van Zandvoort in het zonnetje. Joke van Looij is zo’n gezicht. Ze is al jarenlang actief als vrijwilliger voor vluchtelingenwerk en inmiddels coördinator van de taalcoaches in Zandvoort. Ze helpt statushouders niet alleen met de Nederlandse taal, maar vooral om hun weg te vinden in het dorp en onderdeel te worden van de samenleving. Dat doet ze met een enorme betrokkenheid en een liefde voor mensen die volgens haar altijd is gebleven.

Joke werd geboren in Rotterdam, woonde in Utrecht en kwam door haar huwelijk in Zandvoort terecht. Haar man was Haarlemmer en werkte bij de politie. In het begin moest Joke behoorlijk wennen aan haar nieuwe woonplaats. Ze kende er niemand en het duurde jaren voordat ze zich echt thuis voelde. Door zelf dingen te gaan ondernemen en actief mee te doen, groeide haar sociale kring.

“Je bent een echte Zandvoorter als je generaties lang hier zit.”

Zelf heeft Joke die afkomst niet, maar inmiddels voelt Zandvoort wel als haar plek. Ze woont in Noord, met de duinen als achtertuin en de zee en het strand voor de deur. Amsterdam is dichtbij als ze cultuur wil opsnuiven. “Helemaal ideaal. Uniek.”

Na ruim 25 jaar werken in een fabriek ging Joke met pensioen. Ze was gewend om te werken en wilde ook daarna iets blijven doen dat voor haar betekenis had. Toen ze een advertentie zag voor Gilde Samenspraak, een initiatief waarbij vrijwilligers nieuwkomers helpen met de Nederlandse taal, wist ze wat ze wilde.

“Ik was thuis gekomen, klaar met werken en wilde wat nuttigs doen.”

Haar liefde voor de Nederlandse taal bracht haar uiteindelijk verder dan alleen het lesgeven. Als voormalig docente Nederlands vond Joke het mooi om die kennis in te zetten voor mensen die hier opnieuw moeten beginnen. Een taalcoach spreekt regelmatig af met een statushouder en helpt niet alleen met de taal, maar ook met alledaagse dingen en het leren kennen van de Nederlandse samenleving. Dat is ook precies wat Joke belangrijk vindt: iemand niet op een eiland zetten.

“Je wilt die mensen niet op een eiland zetten. Daarom is het belangrijk om contact te hebben met de Zandvoorters. En daar is de taal de eerste stap in.”

Inmiddels coördineert Joke alle taalcoaches. En het bleef niet bij taal alleen. Ze helpt gezinnen op allerlei gebieden waar ze tegen problemen aanlopen. Wanneer mensen in Nederland aankomen, hebben ze vaak vrijwel niets. Joke lobbyt daarom voor kinderkleding en huisraad, zodat gezinnen niet meteen met schulden beginnen. Voor haar zit de waarde juist in die praktische hulp.

“Dat voelt heel goed om te kunnen doen.”

Door de jaren heen heeft ze een bijzondere band opgebouwd met de mensen die ze heeft geholpen. Ze kent gezinnen waarvan de kinderen inmiddels bijna volwassen zijn. Sommigen ziet ze nog regelmatig en op straat wordt ze vaak aangesproken.

“Ze hebben altijd vragen.”

Dat contact vindt ze misschien wel het mooiste onderdeel van haar vrijwilligerswerk. Ze wil het inmiddels wat rustiger aan gaan doen en steeds meer overdragen, maar helemaal stoppen blijkt lastig. Als iemand met een hulpvraag bij haar komt, wil ze die persoon toch op weg helpen. Ze weet inmiddels welke organisaties en fondsen kunnen helpen en kan zorgen dat iemand bij de juiste plek terechtkomt.

Het is volgens Joke belangrijk dat mensen weten waar ze terechtkunnen. De meeste gezinnen die zij begeleidt doen het inmiddels goed en kunnen hun weg vinden naar de voorzieningen die er zijn. Maar die eerste stap kan ingewikkeld zijn.

Ook in haar eigen leven heeft Joke ervaren hoe belangrijk het is om in beweging te blijven. Haar man ging in 2004 met pensioen en in de jaren daarna merkte ze langzaam dat er thuis steeds meer zorg en aandacht nodig was. Een proces waarin dingen geleidelijk veranderen en waarin je gemakkelijk zelf steeds kleiner gaat leven. Joke koos er juist voor om eropuit te blijven gaan en contact te houden met de wereld om haar heen.

Als ze over leeftijd praat, merkt ze hoe sterk haar beeld daarvan in de loop van haar eigen leven is veranderd. Haar moeder vond ze op zestigjarige leeftijd al oud. Inmiddels is Joke zelf ruim in de tachtig en voelt ze zich daar helemaal niet naar.

“Ik prijs mijzelf gelukkig. Met mij gaat het heel goed. Ik ben echt spekkoper.”

Ze denkt dat actief blijven daar een rol in speelt. Niet alleen bezig blijven, maar vooral onder de mensen blijven, geïnteresseerd blijven in de maatschappij, je eigen mening blijven vormen en nieuwsgierig blijven naar andere mensen.

Dat heeft haar leven ook beïnvloed. Joke is niet iemand die zomaar een mening over een onderwerp overneemt. Toen er in een bepaalde periode veel werd gezegd over Marokkaanse Nederlanders en ze via haar werk in contact kwam met Marokkaanse vrouwen, wilde ze haar eigen beeld vormen. Ze reisde het jaar daarop naar Marokko.

Eerst kijken, zelf ervaren en daarna bepalen wat je ervan vindt. Die nieuwsgierigheid typeert haar.

Ook in Zandvoort ziet ze dingen met diezelfde blik. Ze vindt het dorp heerlijk om te wonen. De combinatie van de zee, het strand, de duinen en de nabijheid van Amsterdam maakt de plek volgens haar uniek. Maar minstens zo belangrijk vindt ze de mensen.

Zandvoorters zijn volgens Joke gewone mensen, echte doeners. Mensen die van huis uit gewend zijn hard te werken en sterk aan hun eigen cultuur en tradities vasthouden. Tegelijkertijd ziet ze dat daarin in de loop der jaren ook verandering is gekomen.

Er zijn altijd mensen die ergens tegen zijn en altijd mensen die willen helpen. Joke ziet dat de statushouders die hier komen over het algemeen hun plek vinden. Dat er voorrang is bij het toewijzen van een woning kan wel eens tot discussies leiden. Tegelijkertijd ziet zij dat de mensen die hier komen vaak gezinnen zijn en dat er daardoor veel contact ontstaat rondom kinderen, school en het dagelijks leven.

Voor Joke gaat integratie dan ook niet over grote woorden. Het begint veel eerder. Bij taal. Bij een gesprek. Bij weten wie je buurman is. Bij iemand helpen aan een jas voor een kind of een bureau voor huiswerk. Juist in een dorp als Zandvoort kan dat volgens haar veel betekenen.

Ze noemt Zandvoort harmonieus. Een plek waar mensen elkaar kennen en waar veel voor elkaar wordt gedaan. Misschien is dat ook waarom ze, ondanks haar Rotterdamse geboorte en Utrechtse jeugd, inmiddels zo sterk met het dorp verbonden is. Ze kwam hier ooit terecht omdat haar man er woonde. In eerste instantie wilde ze zelf helemaal niet. Ze kende niemand en moest haar plek vinden. Maar door mee te doen werd haar wereld groter.

Nu staat ze midden in het dorp.

En misschien is dat wel het mooiste aan haar verhaal. Joke kwam naar Zandvoort zonder netwerk, maar bouwde dat netwerk stukje bij beetje zelf op. Eerst voor zichzelf, later ook voor anderen. Ze helpt mensen om hun weg te vinden in Nederland en in Zandvoort, terwijl ze zelf ooit precies hetzelfde moest doen.

Ze wil haar werk als vrijwilliger langzaam afbouwen en steeds meer overdragen. Maar helemaal stoppen is lastig. Daarvoor zijn de contacten en de betrokkenheid te groot. Als mensen haar op straat aanspreken met een vraag, helpt ze nog altijd graag iemand op weg.

“Je kunt altijd nog achter de geraniums kruipen.”

Maar dat is duidelijk niet wat Joke van plan is. Ze gelooft dat betrokken blijven je in beweging houdt. Niet alleen lichamelijk, maar ook in je hoofd en in je contact met de wereld om je heen.

“Hoe meer je onder de mensen blijft en betrokken blijft, hoe beter het is.”

17.000 inwoners en ruim 5 miljoen jaarlijkse bezoekers maken Zandvoort. Zij zijn de gezichten van onze badplaats. In ons jubileumjaar zetten we 200 van deze ‘Gezichten van Zandvoort’ in de schijnwerpers. Het zijn de bekende én minder bekende mensen die Zandvoort een gezicht geven; van binnen en buiten Zandvoort, uit het heden en het verleden. Samen vertellen ze het verhaal van onze badplaats.

Dit portret is onderdeel van Gezichten van Zandvoort – een groeiende verzameling verhalen van mensen die het dorp kleur geven.