Joni Bais

Joni Bais

Zandvoort voelt vrij, denk ik, omdat het nergens echt tussenin ligt.

Vanwege het 200-jarig bestaan van onze badplaats zetten we steeds een gezicht van Zandvoort in het zonnetje.

Joni Bais is geboren in Zandvoort en woonde er tot haar twaalfde. Toen haar ouders gingen scheiden en haar zus overleed, verhuisde het gezin naar Badhoevedorp, een onrustige periode die ze niet snel vergeet. Ze woonde daarna op allerlei plekken, tot ze op haar drieëndertigste terugkeerde. Ze woonde toen op een kleine bovenwoning in Amsterdam met een klein kind, en wilde daar niet opvoeden. De positieve herinneringen aan haar jeugd kwamen terug: na school nog een duik in zee, rennen in de duinen, een pannenkoek bij de duinrand. Waar veel mensen Zandvoort juist druk vinden, ervaart Joni het als opvallend rustig, op een drukke stranddag na natuurlijk. Het dorpse spreekt haar aan, en het gevoel dat je er mensen kent.

Haar band met het dorp gaat verder terug dan haar eigen jeugd. Haar overgrootouders kwamen vlak voor de Tweede Wereldoorlog vanuit Amsterdam naar Zandvoort om van hun pensioen te gaan genieten, en kochten een huis aan de Kostverlorenstraat. Tijdens de oorlog werden de meeste Zandvoorters geëvacueerd, ook Joni’s overgrootouders. Zij vertrokken naar Groningen en kwamen na drie jaar terug in een leeg huis. Maar wel een huis, in tegenstelling tot de meeste Joodse Zandvoorters, die nooit meer terugkeerden. Later werd het verkocht, tot haar tante Joke Bais het in de jaren tachtig op een veiling terugkocht. Joke is in dat huis geboren en er ook overleden, zo’n drie jaar geleden. Joni hoopt dat het huis uiteindelijk in de familie blijft.

Die familiegeschiedenis houdt haar bezig, ook professioneel. Joni doet onder meer systemisch werk, waarbij het verleden, afkomst en onzichtbare (familie)banden centraal staan. Ze heeft foto’s van haar voorouders opgezocht en zich in de stamboom verdiept. Dat geeft haar niet zozeer rust, als wel het gevoel te weten waar haar wortels liggen.

Wat haar aan Zandvoort bindt, zoekt ze minder in het dorp en de mensen dan in de zee en de duinen. “Zandvoort voelt vrij, denk ik, omdat het nergens echt tussenin ligt. Aan de ene kant de duinen, aan de andere kant de eindeloze ruimte van de zee.” Lachend vertelt ze dat ze op vakantie naar Texel gaat. Ook weer aan zee.

Haar vader noemt ze een echte Zandvoorter: geboren, getogen, nooit verhuisd, en dat zal ook nooit gebeuren. Haar broer is net zo. Zelf zou ze het misschien nog kunnen, zegt ze, maar ze voelt een soort elastiek dat haar terugtrekt, iets wat ze toeschrijft aan familiebanden, haar geboortedorp en de zee.

Ze ziet het imago van Zandvoort veranderen: van het ietwat spottend bedoelde “patatdorp” naar een plek voor ieder wat wils, mede geholpen door de gespannen woningmarkt in Amsterdam en Haarlem. De Zandvoorter zelf omschrijft ze als direct, nuchter, warm maar selectief en een doener.

Zichzelf rekent Joni niet zomaar tot de “echte Zandvoorters”. “Ik zou het eerder een vrije plek noemen dan een thuisplek.” Een echte Zandvoorter is voor haar iemand die er zijn hele leven heeft gewoond en van wie de ouders er ook geboren zijn. Daar voldoet ze zelf niet helemaal aan, ook al heeft ze die rijke familiegeschiedenis wel. Ze noemt zichzelf dan ook geen import, maar evenmin volledig Zandvoortse: ze zit er een beetje tussenin. Wel herkent ze een sterk gevoel van saamhorigheid in het dorp, zoals toen buren meteen in actie kwamen toen er een vreemde man in haar tuin stond. En niemand gelooft echt dat een buur die uit Zandvoort vertrekt, ook wegblijft. Joni is daar zelf het levende bewijs van.

17.000 inwoners en ruim 5 miljoen jaarlijkse bezoekers maken Zandvoort. Zij zijn de gezichten van onze badplaats. In ons jubileumjaar zetten we 200 van deze ‘Gezichten van Zandvoort’ in de schijnwerpers. Het zijn de bekende én minder bekende mensen die Zandvoort een gezicht geven; van binnen en buiten Zandvoort, uit het heden en het verleden. Samen vertellen ze het verhaal van onze badplaats.

Dit portret is onderdeel van Gezichten van Zandvoort – een groeiende verzameling verhalen van mensen die het dorp kleur geven.

Meer gezichten van Zandvoort